Psychosociale Autopsie Onderzoek
Het 113 Fonds ondersteunt initiatieven vanuit de samenleving om de impact op suïcidepreventie in Nederland te vergroten. Want ‘een land waarin niemand radeloos sterft door zelfdoding’ kunnen we alleen samen bereiken.
Met jouw donatie maken we onderzoek mogelijk, ontwikkelen we trainingen en voeren we krachtige campagnes om het gesprek over zelfdoding te openen. Zo zorgen we samen voor een samenleving waarin niemand zich alleen voelt met suïcidale gedachten. Een voorbeeld van een project onder "meer weten" is het Psychosociale Autopsie onderzoek.
De impact van een suïcide is verwoestend, gemiddeld worden er 135 mensen (in)direct geraakt per zelfdoding. Om het aantal suïcides terug te dringen doet 113 onderzoek onder nabestaanden en hulpverleners, om te leren van de verhalen. Door een reconstructie te maken van de situatie voorafgaand aan de zelfdoding, krijgen we meer kennis over de achtergronden en oorzaken. De kennis die uit deze psychosociale autopsie komt biedt een basis voor nieuw beleid op lokaal, regionaal en landelijk niveau.
Reacties van nabestaanden
Saskia Mérelle, senior onderzoeker, is al sinds de start betrokken bij het onderzoek. “In het begin vonden wij het spannend. Het is een gevoelig onderwerp om met nabestaanden over te praten. Maar wij merkten vrijwel gelijk dat ze het juist heel prettig vinden, omdat ze het complete verhaal kunnen vertellen. Dit heeft een positief effect op de verwerking van de zelfdoding van hun dierbare. Door het gesprek vallen de puzzelstukjes op z’n plek. Nabestaanden vinden het heel belangrijk om hun verhaal te kunnen delen, zodat ze mee kunnen helpen dat andere mensen dit verlies niet gaan meemaken. Dit is ook de reden dat nabestaanden hoge scores geven aan de vragenlijst en het interview met de onderzoekers.
Inzichten uit de resultaten
Achter elke zelfdoding schuilt een verhaal dat vaak pas na het overlijden zichtbaar wordt. De psychosociale autopsie (PSA) brengt deze verhalen systematisch in kaart, vanuit het perspectief van nabestaanden. Dit unieke landelijke onderzoek laat zien wat er voorafging aan suïcide, waar signalen gemist werden en waar preventie mogelijk is.
Mede dankzij donaties is sinds 2023 een nationale PSA-databank opgebouwd met:
• 1.515 complete vragenlijsten
• 300 diepte-interviews
• Inzicht in 10% van alle recente zelfdodingen in Nederland
Deze combinatie van cijfers en persoonlijke verhalen maakt de PSA tot een van de meest complete bronnen voor suïcidepreventie in Nederland.
Wat heeft de PSA concreet opgeleverd?
1. Inzicht in onzichtbaar lijden
De PSA liet zien dat jonge mannen vaak ‘out-of-the-blue’ overlijden, zonder eerder hulp te zoeken. Hun lijden bleef verborgen – ook voor ouders en zorgverleners. Dit leidde tot concrete aanbevelingen voor oudertrainingen en vroegsignalering.
2. Doorbreken van sociale besmetting
Bij 60% van de overleden jonge vrouwen speelde blootstelling aan suïcidaliteit in hun omgeving een rol. De PSA bracht een urgent, maar onderbelicht risico aan het licht en leidde tot nieuwe aanbevelingen voor behandeling en begeleiding, vooral in klinische settings.
3. Uitsluiting in de zorg zichtbaar gemaakt
Uit het onderzoek bleek dat mensen met suïcidale gedachten en suïcidepogingen regelmatig worden afgewezen voor behandeling vanwege complexiteit. Deze bevindingen hebben geleid tot praktische handvatten voor eerstelijnszorg, zodat suïcidaliteit geen contra-indicatie meer hoeft te zijn.
4. Kortdurende maar hevige psychische nood
Zelfdoding bij een deel van de mannen ontstond niet na jarenlange zorg, maar na een plotselinge, intensieve crisis (bijvoorbeeld een scheiding), vaak zonder eerdere hulpvraag. Er is behoefte aan laagdrempelige ondersteuning na relationele verliezen en een betere signalering door werkgevers en eerstelijnszorg.
5. Seksueel geweld is levensbedreigend
Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld waren doorslaggevende risicofactoren voor suïcide bij vrouwen. Uit de interviews bleek hoe ingrijpend de gevolgen hiervan waren: een lager zelfbeeld, traumaklachten en angst. Effectieve suïcidepreventie bij deze vrouwen vereist trauma-sensitieve zorg.
Van onderzoek naar actie
De resultaten van de PSA worden actief vertaald naar de praktijk:
• Opgenomen in landelijk beleid en politieke signalering
• Gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften
• Gebruikt in richtlijnen, nascholing en congressen
• Breed gedeeld via landelijke media
• Ingezet in trainingen voor professionals en naasten
Zo zorgt de PSA ervoor dat de kennis niet op papier blijft, maar daadwerkelijk bijdraagt aan betere preventie.
Waarom verdere financiering nodig is
Suïcide heeft meerdere oorzaken. Nieuwe risicogroepen, maatschappelijke ontwikkelingen en zorgknelpunten vragen om actuele en verdiepende kennis. Met extra financiering kan de PSA:
• De databank verder uitbreiden
• Nieuwe thematische analyses uitvoeren (zoals tieners, huiselijk geweld, euthanasie)
• Sneller inzichten vertalen naar beleid en praktijk
• Nabestaanden blijven betrekken als essentiële kennisbron
• Het betrekken van controlegroepen voor meer robuuste kennis
Dit doen we met de donatie
Het uitvoeren van één volledige psychosociale autopsie kost gemiddeld € 1.000.
Dit bedrag is nodig om het onderzoek zorgvuldig, respectvol en wetenschappelijk verantwoord uit te voeren. Elke PSA bestaat uit:
• Twee intakegesprekken met nabestaanden
• Een uitgebreid diepte-interview (circa 2 uur), inclusief nazorg
• Nauwkeurige uitwerking en controle van het interview
• Analyse van het verhaal in samenhang met vragenlijstgegevens
In totaal besteden onderzoekers ongeveer 10 uur aan één complete PSA.
Zo zorgen we ervoor dat de ervaringen van nabestaanden niet verloren gaan, maar worden omgezet in betrouwbare inzichten voor suïcidepreventie.
Met €1.000 draagt een donateur direct bij aan één volledig onderzocht levensverhaal, en aan kennis die helpt om toekomstige zelfdodingen te voorkomen.
Elke donatie draagt bij aan het uitbreiden van de PSA-databank en het beter begrijpen en voorkomen van suïcide.
Inspireert dit jou om in actie te komen voor het 113 Fonds?
Projecten zoals deze hebben financiering nodig. Het 113 Fonds ondersteunt initiatieven vanuit de samenleving om de impact op suïcidepreventie in Nederland te vergroten. Want ‘een land waarin niemand radeloos sterft door zelfdoding’ kunnen we alleen samen bereiken. Wil je zelf een actie opzetten om geld in te zamelen voor het 113 Fonds of een bestaande actie ondersteunen? Dit kan eenvoudig via ons actieplatform.
Wil je liever een donatie doen? Ook dit is mogelijk via deze site. Alvast bedankt!