Kinderboek over zelfdoding en verlies
Jenny Hamel maakt via (voorlees)boek zelfdoding bespreekbaar voor kinderen.
Hoe leg je aan een kind uit dat een ouder is overleden door zelfdoding? En hoe geef je woorden aan gevoelens die zelfs volwassenen vaak moeilijk kunnen benoemen? Om tot een antwoord te komen schreef kinderboekenauteur Jenny Hamel een verhaal over een gewone jongen die iets heel ingrijpends meemaakt. Met steun van het 113 Fonds verscheen haar nieuwste boek ‘Wat nou... als papa er niet meer is?’ Een boek dat kinderen, ouders en hulpverleners helpt om het gesprek aan te gaan wanneer woorden tekort lijken te schieten.
Een gewone jongen in een uitzonderlijke situatie
Wanneer Jenny over haar nieuwste boek vertelt, wordt al snel duidelijk dat ze bewust niet koos voor een bijzonder hoofdpersonage. Tijn is geen held, beleeft geen onmogelijke avonturen en rouwt ook niet volgens een vast patroon. Hij is gewoon een jongen die plotseling verder moet zonder zijn vader.
"Ik wilde een personage dat kinderen makkelijk herkennen," vertelt Jenny. "Tijn is boos, verdrietig en in de war. Soms speelt hij gewoon verder, alsof er niets aan de hand is. Dat is precies hoe kinderen kunnen reageren."
Het boek is bedoeld voor kinderen vanaf ongeveer zeven jaar en bestaat vooral uit tekst, afgewisseld met paginagrote illustraties. Die combinatie is volgens Jenny bewust gekozen. "Dit verhaal had ruimte nodig. Een prentenboek alleen zou niet genoeg zijn geweest om recht te doen aan wat er gebeurt."
Een visdraad die steeds verder in de knoop raakt
Een van de krachtigste beelden uit het boek is de metafoor van een visdraad. Jenny legt uit hoe zij zocht naar een manier om de worsteling van Tijns vader begrijpelijk te maken voor jonge kinderen, zonder de werkelijkheid tekort te doen.
"Een visdraad kan zo in de knoop raken dat je niet meer weet waar je moet beginnen om hem los te maken. Zo zag ik ook de gedachten van Tijns vader." Die metafoor helpt kinderen om te begrijpen dat het niet gaat om onwil of een gebrek aan liefde. "Het maakt voelbaar dat zijn vader vastzat. Niet dat hij niet genoeg van zijn gezin hield."
Volgens Jenny is het belangrijk om moeilijke onderwerpen niet eenvoudiger te maken dan ze zijn, maar wel begrijpelijk. "Kinderen voelen vaak veel meer aan dan wij denken."
Kleine herkenbare momenten
Opvallend aan het boek is dat Jenny moeilijke gevoelens niet probeert uit te leggen met lange teksten of ingewikkelde gesprekken. In plaats daarvan kiest ze voor herkenbare scènes uit het dagelijks leven. "Een lege stoel aan tafel. Een vraag die Tijn niet durft te stellen. Een nacht waarin hij niet kan slapen." Volgens Jenny zijn juist die kleine momenten herkenbaar voor kinderen.
"Door die situaties te laten zien, krijgen kinderen woorden voor gevoelens die ze misschien zelf nog niet kunnen benoemen." Het boek is daarmee geen handleiding maar wel een gespreksstarter.
Ontstaan vanuit de praktijk
Hoewel Jenny vooral bekend is als kinderboekenauteur, ligt de oorsprong van dit boek in haar werk binnen de geestelijke gezondheidszorg. "In de GGZ heb ik veel volwassenen ontmoet die vroeger kinderen waren zoals Tijn." Ze vertelt hoe zij telkens opnieuw zag welke gevolgen het kan hebben wanneer kinderen na een ingrijpend verlies onvoldoende gezien of gehoord worden. "Dat heeft me diep geraakt. Ik wilde iets maken dat er eerder is; een boek dat een kind al op het moment zelf taal geeft voor wat het voelt."
Dat persoonlijke verlangen kreeg uiteindelijk een concrete richting na een gesprek met Antwan Wiersma, oprichter van Stichting Aurora. "Na dat gesprek wist ik: dit boek moet er komen." Antwan schreef uiteindelijk ook het voorwoord. Daarnaast lazen verschillende professionals en ervaringsdeskundigen mee tijdens het schrijfproces, zodat het verhaal zowel inhoudelijk als vanuit de ervaring van nabestaanden zorgvuldig werd opgebouwd.
Een boek dat gesprekken opent
Voor Jenny is het vooral een boek dat ouders, verzorgers of andere volwassenen samen met een kind openslaan. Niet als een verhaal waar een kind alleen in duikt. "Neem de tijd," adviseert ze. "Je hoeft niet alles in één keer te bespreken."
Het boek heeft het in zich om verder te reiken dan de huiskamer. Achterin is daarom een apart gedeelte opgenomen voor ouders, leerkrachten, hulpverleners en verzorgers. Daarin staan praktische handvatten om kinderen te ondersteunen wanneer woorden moeilijk te vinden zijn. "Ik zie het net zo goed terug in scholen, huisartsenpraktijken, GGZ-instellingen en organisaties die met nabestaanden werken."
Om het boek ook toegankelijk te maken voor mensen die minder makkelijk lezen, verscheen daarnaast een luisterversie, ingesproken door Patty-Lou Leenheer. Die werd mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het 113 Fonds. "Ook vanuit de gehandicaptenzorg kreeg ik signalen dat daar behoefte aan is. Ik hoop dat we met de audioversie ook die doelgroep kunnen bereiken."
Van boek naar tentoonstelling
Het verhaal stopt bovendien niet bij de laatste bladzijde. De illustraties uit het boek krijgen tijdens de Wereld Suïcide Preventie Week een tweede leven in een tentoonstelling in Nieuwegein. Op grote panelen zijn de afbeeldingen te zien, voorzien van QR-codes waarmee bezoekers fragmenten uit het boek kunnen beluisteren.
Jenny hoopt dat de tentoonstelling uiteindelijk door het hele land zal reizen. "Zo kan het verhaal steeds opnieuw mensen bereiken."
Een bijdrage die blijft doorwerken
Voor Jenny betekende de steun van het 113 Fonds dat het verhaal veel meer mensen kan bereiken. Juist dat bereik vindt ze belangrijk. Daarom besloot ze zelf ook iets terug te doen. "Van ieder verkocht boek gaat twee euro terug naar het 113 Fonds."
Zo blijft de steun volgens haar doorwerken in nieuwe projecten rondom suïcidepreventie.
Wanneer we aan het einde van het gesprek vragen wat ze hoopt dat kinderen meenemen nadat ze het boek hebben dichtgeslagen, hoeft Jenny niet lang na te denken. "Ik hoop dat een kind zich gezien voelt." Even valt het stil. "En vooral dat het merkt dat het niet de enige is." Ze hoopt dat kinderen ontdekken dat alle gevoelens er mogen zijn. Dat verdriet, boosheid, verwarring én blijdschap naast elkaar kunnen bestaan.
"Je mag verdrietig zijn. Maar je mag ook weer lachen. Je mag gewoon kind blijven."
Wanneer het zwaar voelt om hier een gesprek over te beginnen kan ‘Wat nou... als papa er niet meer is?’ een uitkomst bieden. Door een simpel en ogenschijnlijk eenvoudige handeling: samen een boek openslaan.
Inspireert dit jou om in actie te komen voor het 113 Fonds ?
Projecten zoals deze hebben financiering nodig. Het 113 Fonds ondersteunt initiatieven vanuit de samenleving om de impact op suïcidepreventie in Nederland te vergroten. Want ‘een land waarin niemand radeloos sterft door zelfdoding’ kunnen we alleen samen bereiken. Wil je zelf een actie opzetten om geld in te zamelen voor het 113 Fonds of een bestaande actie ondersteunen? Dit kan eenvoudig via ons actieplatform.
Wil je liever een donatie doen? Ook dit is mogelijk via deze site. Alvast bedankt!
